MAQTA S'ARY'AS'YLYGY TARI'HY MY'ZEI'I

музей тарихы

aika — Mon, 06 Nov 2017 09:56:30 GMT

«ОҚО мақта шаруашылығы тарихы музейі» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны

Оңтүстік Қазақстан облысы мақта шаруашылығы тарихы музейі 1944 жылы құрылған. Музей орналасқан ғимарат 1930 жылы салынған. 1944 жылы «Пахтаарал» (қазіргі Мақтарал ауданы) совхозының құрылғанының 20 жылдығына арнап ауыл шаруашылығы көрмесі ұйымдастырылады. Осы көрмеден кейін кеңшар қаулысы бойынша шаруашылықтың егіншілік саласындағы қол жеткізген табыстарын кейінгі ұрпаққа насихаттау мақсатымен музей құру туралы шешім қабылданады. 1973 жылы Қазақстан КП Пахтаарал аудандық комитетінің және аудандық кеңестің халықтық депутаттарының атқарушы комитетінің қаулысымен музей келушілер үшін салтанатты түрде ашылады.1971-1979 жылдары музей қоғамдық негізде жұмыс істеді. ҚазКСР Мәдениет министрлігі коллегиясының 1979 жылғы 31 қазандағы №102 қаулысына сәйкес музейге «халықтық» атағы беріледі. 1984 жылы Мәдениет министрлігі Ж.Еркімбековтің қолы қойылған 16.02.84ж. №57 бұйрығына, ҚазКСР Министрлер Кеңесінің төрағасы Б.Ашимов қол қойған №30-қаулысына сәйкес музей Мәдениет министрлігінің қарамағына өтеді. 2002 жылдан бастап «Мақтаарал ауданының мақта шаруашылығы тарихы мұражайы» мемлекеттік мекемесі деп аталды. 2005 жылы облыстық бюджет есебінен қаржыландыру басталды. 2007 жылдан бері Оңтүстік Қазақстан облысы әкімдігі мәдениет басқармасы «Оңтүстік Қазақстан облысының мақта шаруашылығы тарихы мұражайы» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны болып өзгертілді. Музейді құрып, ұшан-теңіз материал, құжаттарды жинастыруда, ғылыми жүйелеуде музейдің алғашқы ұйымдастырушысы КСРО қорғаныс министрлігінің дербес зейнеткері, музейде директор болып қызмет атқарған Василий Иванович Амельченко 1984 жылы Ташкент қаласындағы «Рассом» сурет комбинатымен шартқа отырып, заман талабына сай безендіру жұмыстары жүргізіліп, аяқталады.

ОҚО мақта шаруашылығы тарихы музейінде» Н.Хрущев, Қазақстанның ОК I-хатшысы Д.А.Қонаев, қазақ вальсінің королі Ш.Қалдаяқов келіп, АҚШ-тың, Бразилияның, Монғолияның, Қытайдың, Кубаның, Венгрияның, т.б. дүниежүзі елдерінің делегациялары болып, тамашалаған. Музейде келген қонақтардың қолтаңбалары қалдырылған кітапты экспозиция залынан көруге болады. Музей экспозициясының алғашқы залы 1913 -1945 жылдар аралығын қамтиды. Музей экспозициясы Мырзашөлдің панорамасымен басталып, суландыру жұмыстары, алғашқы мақта егу құралдары мен техникалары, «Пахтаарал» совхозының алғашқы директоры, Социалистік Еңбек Ері А.Орловтың жұмыс кабинеті, соғысқа дейінгі мақта сорттары, 1910 жылғы «Максим» пулеметі, 1917 жылғы мылтықтар мен тұрмыстық заттар орын алған. Музейдің кейінгі экспозициясы 1946 жылдан басталып, қазіргі уақыт аралығын қамтиды. Мақтаны өлшеу құралдары, мақтадан алынатын өнімдер, ауданда қызмет атқарған адамдардың өмірінен мәлімет алуға болады. Әскери-патриоттық жұмыс музей ұжымының басты бағыты болып келеді.

Ултай Дилдабекова

aika — Wed, 27 Apr 2016 10:46:08 GMT

Ултай Дильдабекова.

«Мы рождены, чтоб сказку сделать былью»,- эти известные слова имеют к истории совхоза «Пахтаарал» самое прямое отношение. Современным вариантом этой сказки является живая легенда об одном из первых рабочих нового хозяйства в степи пастухе Дильдабеке Кульчикове.

Обитал в тамошних местах богач Атабай. Повсюду, куда ни пойдешь- на запад, на север, на восток,- везде темнели стада Атабая. Он был хозяином трав и недр. Ему принадлежали вода- бесценное богатство в пустыне. Как стервятник , сидел Атабай у своих колодцев и охранял каждую каплю влаги.

Дильдабек помнил, на каких условиях разрешил ему жениться алчный бай на любимой девушке.

- Ты, Дильдабек, и жена твоя Куляш , и дети ваши будете работать у меня пока не оплатите своего долга.

Но чем усерднее трудился батрак,- удивительное дело! – тем тяжелее становился его долг Атабаю.

Однажды Дильдабек встретил в степи странных людей, называвших себя изыскателями. С любопытством смотрел пастух, как роются его новые знакомые в песке, вытаскивают на поверхность длинные корни растений, ведут измерение, чертят знаки на бумаге. Понравились они пастуху и тем, что рассказывали маловероятные, но удивительные вещи. Будто пришли изыскатели в пустыню за тем, чтобы хорошенько изучить ее и потом построить каналы и напоить землю водой. Будут на этом месте цвести сады, раскинется хлопчатник. Найдется место и для тучного скота, который будет принадлежать не одному человеку, а тем, кто пасет их.

Изыскателям не хватало рабочих, и они попросили Дильдабека помочь им. Куляш, когда муж рассказал ей о странных знакомых и их предложении, сразу согласилась. Атабай уже не имел над ними прежней власти, в степь пришли другие времена. И вчерашние батраки жадно тянулись к новой жизни.

По следам изыскателей пришли в Голодную степь ирригаторы, начались ремонт и расширение Северного Голодностепского канала. Его активным строителем стал Дильдабек Кульчиков. А в 1924 году отправился он вместе с другими казахами к месту будущего совхоза . Его имя одним из первых занесли в список рабочих хозяйства, которого еще не было. Молодая семья, как большинство новоселов, отрыла себе землянку и поселилась в ней. Здесь и родилась у Дильдабека и Куляш дочь Ултай, та самая Ултай Дильдабекова, которой суждено было в будущем прославить род безвестного кочевника.

Только много лет спустя узнают Дильдабек и Куляш, когда их дочь станет одним из самых уважаемых людей «хлопкового острова», Героем Социалистического Труда, мастером высоких урожаев «белого золота»,- кому обязаны вчерашние кочевники счастливой жизнью, а Голодная степь- своим превращением в цветущий край…

Еще в 1940 году маленькая школьница Ултай в свободное от учебы время помогала матери на поле. Двенадцатилетняя девочка удивила всех своей виртуозностью, собирая хлопок обеими руками. При дневной норме 60 кг она сдавала на хирман порой до 270 кг хлопка.

Когда началась война и в совхозе не стало хватать рабочих рук, девочка пошла работать в бригаду К. Аширхановой. В 1943 году она уже возглавляла молодежное звено. Ултай Дильдабекова становится прекрасным мастером хлопководства.

В начале 1947 года Ултай выступает инициатором почина и от имени членов своего звена заявляет, что они будут бороться за получение 82 центнеров хлопка с гектара. И Ултай добилась своего: осенью на круг было получено по 85 центнеров «белого золота».

Народ высоко оценил заслуги молодого мастера. Указом Президиума Верховного Совета СССР Ултай Дильдабековой. Было присвоено высокое звание Героя Социалистического Труда. Старый Дильдабек не дожил до всенародной славы своей Ултай. Но память о его добром имени живет в героических деяниях его дочери.

В 1965 году односельчане Ултай оказали ей большое доверие, избрав ее председателем исполкома Ильичевского поселкового Совета. Так дочь пастуха коммунист Ултай Дильдабекова стала представителем Советской власти на территории совхоза «Пахтаарал», в том месте, где в старые бесправные времена ее отец и мать гнули спину на богача Атабая.

В «Музее истории хлопководства ЮКО» сохранились фото , документы и рабочий стол Дильдабековой Ултай, за которым она работала в должности председателя исполкома Ильичевского поселкового Совета.

ГККП «Музей истории хлопководства ЮКО» хранитель фондов Хамедова С.

Деньги - свидетели истории.

aika — Tue, 26 Apr 2016 08:15:42 GMT

Деньги- свидетели древней истории.

Деньги – всеобщий эквивалент стоимости товаров и услуг, входящий в состав финансовой системы каждой страны. До принятия современного вида они прошли многовековую эволюцию. Как появились деньги? Рыночные отношения начали формироваться еще в VII-VIII тысячелетия до н.э. В то время первобытные люди обменивались друг с другом лишними продуктами, а пропорции устанавливались в зависимости от обстоятельств. С появлением общественного разделения труда бартер постепенно становился неудобным, и наши предки начали использовать в роли денег разные предметы.

На Руси в качестве средства платежа использовали меха пушных зверей, в Древней Греции - крупный и мелкий скот: баранов, лошадей, быков. В Древней Индии, Китае, на восточном побережье Африки и Филиппинских островах - ракушки, собранные на нитку. Во времена Юлия Цезаря для этой цели использовали рабов. У жителей Бразилии валютой были перья фламинго. В Спаре – каменные булыжники. В некоторых странах средством платежа являлись человеческие черепа.

Постепенно одни виды валют вытеснялись другими, независимо от воли людей. В период войн и революций происходил массовый регресс. В Беларуссии за голову партизана немцы давали килограмм соли, считая этот продукт очень дорогим. Позже в качестве денег применялись разные виды металлов: медь, олово, свинец, железо. В Древней Греции железные прутья считались лучшим средством обмена. Теперь возникает вопрос о том, как же дальше изменялись деньги. История возникновения денег сообщает нам о том, что вскоре всеобщим стоимостным эквивалентом стали золотые и серебряные металлы, принимающие форму украшений. Они на тот момент больше соответствовали идеалу и были эстетически привлекательными, поэтому мгновенно вытеснили другие формы денег. В XIII веке до н.э. их стали делить на бруски определенной массы. Именно тогда появились первые весовые единицы. Очень удобным оказалось взвешивание золотого песка, долгое время выполнявшего функцию обращения в Индии, Китае, Египте и других странах.

В нашем музее есть 100 рублей 1910 года . Интересно, что очень многие обыватели, у которых имеется банкнота 100 рублей 1910 года, считают, что выпущена она во время правления Екатерины Второй. В этой статье я расскажу о государственном кредитном билете 100 рублей 1910 года и как определить стоимость этой банкноты в зависимости от подписи управляющего и серии.
В народе эти сторублевки получили название «екатеринки» или «катьки» . А все это связано с особенностью оформления банкноты. Начиная с государственного кредитного билета 25 рублей все банкноты большого номинала в оформлении имели изображение одной из царствующих особ прошлых времен (повторяя традиции предыдущих выпусков бумажных денег). Именно это изображение смущает далеких от бонистики и вообще истории людей, заставляя их думать, что эта банкнота времен Екатерины (а год 1910 им побоку).
Лицевая сторона государственного кредитного билета 1910 года 100 рублей выполнена в стиле третьей четверти 18 века в черной краске. Ключевое место занимает портрет Екатерины Второй. Белое поле занимает 1\4 площади банкноты, что делает ее одной из самых больших в истории бумажного денежного обращения в нашей стране. Оборотная сторона помимо указания номинала, серии с номером, имеет подписи управляющего и кассира. Именно от подписи управляющего и в некоторых случаях от серии зависит стоимость банкноты. У нас в коллекции имеются один вид банкноты 100 рублей – с подписью управляющего .

«Музей истории хлопководства ЮКО » хранитель фондов Хамедова С.

ХХ ғасырдың басындағы сандық

aika — Tue, 19 May 2015 05:58:18 GMT

ХХ ғасырдың басындағы сандық.

Мақта шаруашылығы тарихы мұражайға жыл сайын аудан көлемінде заттарды жинақтау және сақтау жүргізілуде. Осындай заттарымыздың бірі ХХ ғасырдың басында жасалынған Айша апамыздың сандығы. Ол сандықты Айша апамызға атасы қызын ұзатар кезде жасау ретінде сол кездегі ұсталарға қолдан жасатып берген. Сандықтың бетін қошқар мүйіз өрнегімен және тышқан ізімен басқада ою-өрнектер салдырған. Оны әртүрлі түске боятқан. Сандыққа қыздардың жасауын, киімдерін салып апарған. Үстіне көрпе –төсек жинайтын болған. Сандықты негізгі қайың, қаратал ағашының сүрегінен жасаған. Әр түрлі көлемде үстіне жиналатын көрпе, көрпешелердің үлкен –кішілігіне қарап әзірлеткен.

Бізге дейінгі ата –бабалар тұрмысында өте ерте кезден бастап пайдаланылған. Қазіргі кезде де әлі қолданыстан қалмаған. Қазақ негізгі қонақжай халық болғандықтан қыз ұзатқанда көрпе мен көрпешені көптеу етіп берген, себебі біз сол көрпе көрпешелерді әлі күнге дейін пайдаланамыз. Үйдегі артық затты салып қоюға, көшкен кезде заттарды салып артуға өте қолайлы. Сандықтың түрлері қол сандық, кебеже, жағдан деген түрлері бар.

Қол сандық –бойжеткен қыздарға арнап жасалады. Қыздың жасау құрамына енеді және өте сәнді бұйымның бірі. Бұған қыздың өзіне тиесілі заттары салынады. Мысалы : қыздардың әшекейлері, сырға, жүзік, білезік, боянатын заттары т.б.

Кебеже –ағаш сандықтың бір түрі оны да оюлап әшекейленіп жасайды оған азық –түлік, тамақ салады.

Жағадан –сапалы былғары мен күмістен қапталып жасалған оны тек ауқатты адамдар қыздарына арнап жасатқан. Сандықтардың бетіне салынатын ою-өрнек түрі әр түрлі жан –жануарлар, құстар, табиғат заттарына байланысты ою-өрнек көптеп салынады. Сандық жұқа мықты тақтайдан жасалып бет жағын ою-өрнектерді кесу арқылы сүйекпен безендірілген, әр түрлі тастармен әшкейленген. Екі жағында тұтқа орнатылады, көтеріп орнын ауыстыруға қолайлы болу үшін. Оның аузына ішкі және аспа құлып орнатылады. Сандықты жерге қойғанда түбі нам тартпау үшін астына жүк аяқ орнатады. Ұлттық дәстүріміздің халық арасында қазіргі кезге дейін сақтаулы, тұрмыстық қажеттіліктен туындап отыр. Сандықтар осының дәлелі болмақ. Мұражайға келген әрбір экскурсанттық мұндай көне жиһаздарға қызыға қарап, өнердің, тазалықтың, мәдениеттіліктің үлгісі ретінде қабылдап жатады.

Экскурсия жүргізуші Бабашова рая

Ассамблея народов Казахстана-гарант стабильности

aika — Tue, 19 May 2015 05:47:59 GMT

Ассамблея народов Казахстана- гарант стабильности

Мы казахстанцы - мы нация единого будущего. Этим все сказано

. Никаких разделительных черт между этносами не должно быть, если мы - казахстанцы.

Мы добились значительных успехов в развитии собственной модели

стабильности и согласия в стране

Н. А. Назарбаев

             Ассамблея народа Казахстана стала вечной хранительницей единства нашего многонационального народа. Она утверждает в сознании казахстанцев великие общие ценности - единство, стабильность, толерантность, всеобщий труд, патриотизм.
     Своей кропотливой повседневной работой она формирует у граждан страны высокую ответственность и гордость за нашу вечную Родину - Мәңгілік Ел, за нашу общую принадлежность к уникальной и дружной семье казахстанцев.
     Ассамблея народа Казахстана была образована в соответствии с Указом Президента Республики Казахстан от 1 марта 1995 года как консультативно-совещательный орган при Главе государства. Идея создания Ассамблеи народа Казахстана была впервые высказана Президентом страны Н.А.Назарбаевым в 1992 году, на Первом Форуме народов Казахстана, посвященном первой годовщине Независимости. Данная инициатива положила начало новому этапу межкультурного диалога, явилась несомненным новаторством в мировой практике, которая на самом высоком уровне позволила решать вопросы развития межэтнических отношений. За 20 лет Ассамблея народа Казахстана прошла свой путь развития и получила достойное институциональное наполнение, накопила консолидирующий и интеллектуальный потенциал, трансформировавшись в институт народной дипломатии. 20 октября 2008 года Президентом страны был подписан Закон «Об Ассамблее народа Казахстана», не имеющий аналогов в мире, который юридически закрепляет Ассамблею народа Казахстана в качестве полноправного субъекта политической системы страны, определяет нормативные правовые основы ее деятельности. Закон определил статус, порядок формирования и организацию работы Ассамблеи народа Казахстана, направленных на реализацию государственной национальной политики, обеспечение общественно-политической стабильности в Республике Казахстан и повышение эффективности взаимодействия государственных и гражданских институтов общества в сфере межэтнических отношений. В соответствии с законом Ассамблея народа Казахстана это – учреждение без образования юридического лица, образуемое Президентом Республики Казахстан, способствующее разработке и реализации государственной национальной политики. Целью Ассамблеи является обеспечение межэтнического согласия в Республике Казахстан в процессе формирования казахстанской гражданской идентичности и конкурентоспособной нации на основе казахстанского патриотизма, гражданской и духовно-культурной общности народа Казахстана при консолидирующей роли казахского народа.

Основными задачами Ассамблеи являются: 1) обеспечение эффективного взаимодействия государственных органов и институтов гражданского общества в сфере межэтнических отношений, создание благоприятных условий для дальнейшего укрепления межэтнического согласия и толерантности в обществе; 2) укрепление единства народа, поддержка и развитие общественного консенсуса по основополагающим ценностям казахстанского общества; 3) оказание содействия государственным органам в противодействии проявлениям экстремизма и радикализма в обществе и стремлениям, направленным на ущемление прав и свобод человека и гражданина; 4) формирование политико-правовой культуры граждан, опирающейся на демократические нормы; 5) обеспечение интеграции усилий этнокультурных и иных общественных объединений для достижения цели и задач Ассамблеи; 6) возрождение, сохранение и развитие национальных культур, языков и традиций народа Казахстана. Первому Президенту Республики Казахстан - Лидеру Нации принадлежит право пожизненно возглавлять Ассамблею народа Казахстана. За двадцать лет своей деятельности Ассамблея провела 20 сессий, на которых обсуждались важные вопросы жизни общества и ключевые направления развития государства. Сегодня в республике созданы все необходимые условия для развития культуры, языка, традиций этносов Казахстана. Стали традиционными ежегодные массовые народные праздники Наурыз,

1 мая – Праздник единства народа Казахстана, масленица и др. Деятельность Ассамблеи способствует росту международного авторитета Республики Казахстан как страны эффективно решающей вопросы межэтнических отношений.
Сегодня Ассамблея народа Казахстана идёт в авангарде созидательного труда нашего народа по реализации Стратегии «Казахстан - 2050», Новой экономической политики «Нурлы Жол», объединяет казахстанцев во имя великого настоящего и будущего нашей Отчизны.

В Мактааральском районе проживает более 25 национальностей. Созданы – славянский, таджикский , корейский культурные центры. Председатели и сотрудники культурных центров принимают активное участие в общественной и культурной жизни района. «Музей истории хлопководства ЮКО» так же не остается в стороне. Сотрудники музея принимают участие в семинарах, концертных программах, организовывают выставки национальных костюмов, создана брощюра о Мактааральских культурных центрах. В этом году в музее было проведено мероприятие ко Дню Единства народов Казахстана.Были приглашены председатели культурных центров, ветераны ВОв, воины- интарнационалисты . Гостям были представлены картины ко Дню Единства народов Казахстана, к 70- летию Победы в Великой Отечественной войне, написанные руками детей. Школьники и студенты представили яркую, красочную концертную программу. Взору гостей был представлен национальный казахский танец «Алтын адам», «Синий платочек».При исполнении военных песен у гостей на глазах появлялись слезы.

Организовывая такие мероприятия, коллектив музея вносит свой вклад в патриотическое воспитание граждан.

хранитель фондов Хамедова Севинч

Ұлы Отан соғысы жеңісінің 70 жылдығына орай, мерген Тілеуғали Әбдібеков туралы.

aika — Tue, 07 Apr 2015 08:37:13 GMT

Ұлы Отан соғысы жеңісінің 70 жылдығына орай,

мерген Тілеуғали Әбдібеков туралы.

Биыл Ұлы Жеңістің аяқталғанына 70 жыл толып отыр. Кешегісіз бүгін, бүгінсіз ертеңнің тарихы жоқ. Қан майданда ерліктің жарқын үлгісін көрсеткен батырлар жөнінде жас ұрпаққа өнеге етіп көрсету біздің міндетіміз. Осы орайда «ОҚО мақта шаруашылығы тарихы мұражайында» өзіміздің жерлестерімізді жұртшылыққа кеңінен насихаттау іс-шаралары өткізілуде. Мақтарал ауданының соғыс ардагерлері туралы «Отанымның жарқын жауынгерлері» атты көрме ұйымдастырылып, ардагерлермен кездесулер өткізілуде.

«ОҚО мақта шаруашылығы тарихы мұражайында» суретші Чернухиннің «Мерген Тілеуғали» картинасымен экскурсия жүргізуші таныстырып, Т.Әбдібековтың өмірдеректері жайлы мәліметтер беріп өтеді. Сондай-ақ, мұражай қорында Т.Әбдібековтің досы Әдішев Әбуге соғыс кезінде жіберген фотосуреті сақтаулы.

Ұлы Отан соғысының отты-жалынды жылдарында «Отан үшін отқа түссең күймейсің», «Ел үшін аянба-ерлігіңе сын» деген ұрандармен жауға қарсы шығып, денесін оққа тосқан, батыл әрекет жасаған ерлеріміздің бірі Тілеуғали Әбдібеков. Ұлы Отан соғысында ерен ерлігімен аты шыққан мерген Тілеуғали (Төлеуғали) Әбдібеков 397 жаудың көзін жойған батыр.

Тілеуғали Әбдібеков 1916 жылы Семей облысы Жарма ауданында туылған. 1930 жылдары қиын жылдар болды, осы жылдары Мырзашөлді игеру жұмыстары жүргізіледі. Орталық Азияда танымал Мақтарал тұқым шаруашылығы құрылғанына 6 жыл өткен. Ұжымдастыру жүргізіле бастаған кез. Осының салдарынан Тілеуғалидің отбасы 1932 жылы Мақтарал ауданына көшіп келеді. Тілеуғали күніне 300-350 кг мақта теретін болған. Тілеуғали Ильич бөлімшесінде өндірістік бригадаға жетекшілік еткен. Осы жерден 1941 жылы Қызыл армия қатарына шақырылады. Ол 8 гвардия дивизиясының 30 атқыштар полкінің құрамында шайқасады. Мергендік қозғалыс 1941-1942 жылдары әскердің жаппай шегініп, қорғаныс ұрыстарын жүргізуге мәжбүр болған Ленинград үшін шайқаста туған. Тілеуғали Әбдібековтың көздегенін қалт жібермейтін снайперлік қуатын фашисттер «қара өлім» деп атаған.

1944 жылы Тілеуғали Әбдібеков ауыр жарақаттан қайтыс болады. Соғыста көрсеткен ерліктері үшін Тілеуғали Қызыл жұлдыз, Ленин, Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Бірақ, Тілеуғали Әбдібековке Кеңес Одағының Батыры атағы берілмеген, себебі өмірбаяндық анкетасында өзінің туысқан ағасы К.Насырхановтың репрессияға ұшырағанын жасырмай жазған. Т.Әбдібеков Калинин облысы Сокольничий ауданы Насва-Нова станциясының солтүстік-шығысына жерленген.

Кіші ғылыми қызметкер Саметова С.

Юному поколению к размыщлению...

aika — Tue, 07 Apr 2015 08:05:39 GMT

Юному поколению к размыщлению...

Когда вы проезжаете по мосту в с. Мырзакент- Славянка через канал, который сейчас называют Достык, помните как все начиналось…

Этот канал до 1917 года носил имя Николаевский или Романовский в честь великого князя Николая Романова, по чьей воле он был построен. Этот канал впервые за тысячелетнюю историю дал воду Голодной степи.

Освоение Голодной степи, воплощение в жизнь легенды о Фархаде и Ширин, сумел дать великий князь государства Российского Николай Романов. История вся состоит из закономерностей и случайностей. Случайно отпрыск Романовского дома попал в Среднюю Азию. Этому предшествовала романтическая история увлечения великого князя Николая Константиновича куртизанкой Фанни Лир. Эта любовь стоила дорого, князь был причастен к хищению семейных драгоценностей из спальни матери.

Скандальная история получила широкую огласку, но помимо этого царская разведка донесла до царя слухи о том, что Николай называет его ублюдком и что он ведет Россию к гибели. И говорил не однажды, не сгоряча. Офицеры поддерживают его в этом плане. Таким образом любовь и политика сделали свое дело. Скрипнув зубами, император решил: «Я тебя упеку в места не столь отдаленные, но жаркие. И не радуйся: не как мученика, борца за идею, а как вора, как простого вора!». Так был подписан Указ о выселке великого князя в Среднюю Азию.

Жизнь в Ташкенте вначале забавляла князя. В чапанах, халатах, чалме он днем появлялся на базарах, чайхане, а вечером в парадной офицерской форме блистал на балах и других светских раутах. Потом все надоело до чертиков. Молодая, кипучая энергия требовала выхода творческой работы.

Решил князь заняться строительством: по его велению построили городские и загородные дворцы и дома. Увидев голые склоны Кураминского хребта, решил Николай озеленить его. Закипела работа. Урочище Ак- Таш, что раскинулось в горах на правобережье Чирчика никогда не видало такого количества людей. Они дивились чудачествам князя, но работали с усердием- платил Николай не скупясь. И как результат этой работы- зазеленевшие на голых склонах молодые дубки, орешины, акации. Это первое благое дело царского отпрыска. Но вскоре и это наскучило князю. Однажды в пьяном угаре он в собственном саду жестоко избил полковника Дубравина, формально представленного для услуг, а фактически – для шпионства.

Кто знает чем это бы закончилось, если бы череда случайностей не свела его с князем Гайдабаем. Имя «Гайдабай» переводят как «бедный бай», однако сам Гайдабай был человеком довольно состоятельным. Так, сидя допозна в дымной чайхане великий князь и Гайдабай мирно беседовали. Князь сидел, о чем- то задумавшись. Гайдабай из почтительности не прерывал думы князя. О чем думал князь, слушая песню бахшт о Фархаде и Ширин?

Вдруг князь спросил: «Давно ли вас поют эту песню?»

- «О, лет тысячу даже больше»- угодливо улыбаясь, ответил Гайдабай.

- И, говоришь Фархад так и не смог покорить степь?

- Не смог.

- Не смог? Ну пошли…

После этого случая князь перестал пить, заперся у себя в кабинете, приказал никого не пускать. Та в тиши кабинета рождалась историческое событие: претворение в жизнь тысячелетней мечты разных народов- напоить Голодную степь.

Вскоре Николай Романов уехал в степь.

Первый в 1885 году Николай Романов основал поселок Запорожский. И тем, кто не знает историю России, напомним, почему опальный князь, так назвал свой поселок.

Во времена крепостного права на Днепр собралась отчаянная голытьба, бежавшая от своих помещиков. Они основали городок, раздобыли оружие, становили свои законы. Это будущая, Запорожская сечь.

Там были русские, казахи, башкиры, татары и другие люди, просто желавшие свободы и воли.

Позже они стали называть себя казаками, а еще Запоржская сечь станет форпостом Российской империи. Казаки- защитники южных рубежей государства Российского.

Поселок Запорожский мечтал князь сделать центром нового государства, которому подчинялись бы Ташкент и Бухара, а себя князь мысленно сравнивал с Фархадом- Северным Фархадом.

Князь спешно начал строительство канала, который назвал «Бухар- арыком». Тяжело шло строительство. В качестве специалиста князь выписал из Ташкента мираба Нигматуллу. Его задача- прокладка трассы. Она шла так: ложится старик Нигматулла на землю, без движения лежит, не поднимая головы. И, если он в таком положении, видел носки своих ног, то решал: уклон есть, вода пойдет, вставал и забивал колышек. Так шаг за шагом шло строительство канала. С 1885-1890г. строился Бухар- арык. Его протяженность 25км. Но князь недоволен: проверка показала, что вода по арыку не пойдет, поскольку водоприемник рассчитан неправильно.

24 сентября 1890г на стройку приехал министр финансов Вышнеградский . Здесь есть две версии его визита. Первая Министр отчетливо разобрался в деле. Вторая прежде чем ему показать объем работ министра хорошо накачали спиртным, в результате объем работ ему показался потрясающим и он пообещал финансовую поддержку: ведь князь строил канал на свои кровные. Министр финансов свое слово сдержал. Романову выделили сто тысяч рублей из средств «Туркестанского генерал- гбернатора на достройку «Бухар- арыка».

Через некоторое время князь приказал все работы остановить. Кем же был князь? Кем угодно, только не аферистом. Ведь сколько было богатых людей , прожигающих жизнь за границей, растрачивая огромные средства, проигрывающих целые имения в карты. А Николай Романов только на один «Бухар- арык» израсходовал своих денег около полмиллиона рублей.

Он основал пос. Никольский. Канал строился. Степь заселялась. Сюда стекались гонимые нуждой и безземельем самарские и саратовские мужики, обнищавшие оренбургские казаки, переселенцы с Кубани и Украины.

Появились новые поселки- 1886г- Надежденский,1887- Романовский, 1891г- Никольский, 1896-1897г- Обетованный, Верхне- Волонский, Нижне- Волонский, конногвардейский.

Канал, названный позднее именем Николая 1, строился 5 лет.

Его водоприемник начинался в рукаве Сырдарьи, образованным четырмя порогами у левого берега реки, в 2-х километрах выше селения Беговат. Почти 40 верст трасса проходила между озерами и болотами.

Сооружался канал самым примитивным способом. Выемка грунта производилась с помощью кирок, лопат и мотыг, тачек и носилок.

Нивелировку трассы вели местные знатоки орошения. Позже приехали инженеры- ирригаторы, техники.

К чести Романова: он постоянно жил на стройке. В дела строителей не вмешивался. Но когда ары дотянулся до пос. Конногвардеского, князь приказал технику Шифферу: «Прямо, на запад!». Так от пос. Конногаврдейского вплоть до озера Сардоба на 44 версты протянулся прямой как стрела канал.

Наступило 1 сентября 1895 года водоприемника собрался народ. Священнослужители отслужили торжественный молебен на благополучное завершение дела.

Князь, стоя в легкой пролетке, швырял в толпу конфеты, его помощники дарили девушкам и женщинам цветные полушалки. И вот оно- убрана перемычка. Воды Сырдарьи хлынули в русло канала. Князь счастлив и доволен : «Слава богу!» Вековая мечта людей сбылась. Именно он воплотил ее в жизнь. И, надо сказать прямо, благодаря представителю царского сословия Николаю Романову.

хранитель фондов Хамедова С.

Керамикалық құмыра

aika — Tue, 24 Feb 2015 04:09:57 GMT

Мақтарал кеңшарының мерейтойына берілген керамикалық ваза.

Ленин орденді «Мақтаарал» совхоз –техникуммының жұмысшыларын, мамандарын және қызметшілерін шаруашылықтың құрылғанына 50 жыл толуымен Шымкент облыстық кәсіподақ кеңесі құттықтап, үлкен керамикалық вазаны сыйлыққа берілді. Қазіргі таңда, ол керемикалық ваза біздің мұражайымыздың үлкен залының ішіне кірген адамдардың көзіне түсетін жерде сақтаулы тұр және мұражайға келген қонақтарға керемикалық вазаны совхоз кеңшарының 50 жылдық мерейтойына берілгені жайлы айтып кетеміз.Ваза –керамикалық фарфордан жасалған, ұзындығы 53см, диаметрі-80см.

Мақта шаруашылықтың дамуы Түркістан өлкесінде мақта өсіруге арналған суландыру жұмыстарын жүргізу жөніндегі декретке қол қойған В.И.Ленин есімімен тығыз байланысты.

Алғашқы жылдары табысы шағын болған совхоз осы жылдар ішінде жоғары механикаландырылған, жан –жақты өркендеген және табысты шаруашылыққа айналды. Совхоз ұжымын облыста бірінші рет егіншілік және мал шаруашылығының мәдениеті жоғары құрметті ұжым аттағы берілді. 1974жылы совхоз кеңшарының басшысы Ли Тен Хан кезінде гектарына 38,7 ц мақта өткізген және гектарына 166ц жоңышқа жиналып, ал сол кезде 1- Май бөлімшесінен гектарына 202ц жоңышқа жиналды. Жүгері гектарына 244ц өткізіліп, қызылша 47ц өткізілген. 1973-1974жылдары қара малдың саны -4400, шошқа-2605, жылқы-207, тауық -5200 өсірілген. Совхоздың бау –бақшасынан 1350т жеміс –жидек өткізген. Бау-бақтан -1500т, картошка-900т, жеміс –жидектен 480т, жүзім-370т өткізілген. Атап айтқанда 11 ойыншыдан құралған «Мақтарал» футбол құрамасы совхоз кеңшарының 50 жылдық мерейтойына келіп стадионда ойнаған. Мұражайымызда 1974жылы «Мақтарал» футбол құрамасы өздерінің тепкен добына қол таңбасы жазып естелік ретінде қалдырған. Қазіргі таңда мұражайдың үлкен залының ішінде сақтаулы тұр.

Совхоз ұжымы Отанға төрт жылда 93700 тонна шитті мақта тапсырып, тоғызыншы бесжылдықтың жоспарын мерзімнен бұрын орындады.

Совхоз –техникум еліміздегі көптеген мақта шаруашылықтары үшін шын мәніндегі озат тәжрибе мектебі болып табылған. Партиялық ұжым, кеңес қызметкерлері, шаруашылықтардың басшылары тәрбиеленіп, партиялық тұрғыдан шыңдалуымен бірге, көптеген мамандар шеберлік мектебінен өткен.

1924-1974жылдар аралығында совхозда қырық үш ұлттың өкілдері тұрып, ұйымшылдықпен еңбек етілді. Сондықтан совхоз ұжымын лениндік ұлт саясатының жүзеге асырылуының айқын бір көрнісі болып табылған.

Облыстық кәсіподақтары кеңесі Мақтарал совхоз-техникум ұжымын КПСС ХХІҮ съезінің тарихи шешімдерін ойдағыдай жүзеге асыруда үлкен өндірістік табыстарға жетіп, бесжылдықтың айқындаушы жылын және тұтас 1974жылдың тоғызыншы бесжылдықтың жаңа еңбек жеңістерімен аяқталуына тілек білдіріп, совхоз ұжымын елімізде коммунистік қоғам орнату жөнінде құрылыс ісіне лайықты үлес қосқанына сенім білдірген.

Экскурсия жүргізушісі Бабашова Рая Мұртазақызы.

Соқа

aika — Mon, 22 Dec 2014 05:56:44 GMT

Соқаның мыңжылдық тарихынан.

Адамзат өркениетінің қалыптасуы мен дамуы барысында орасан зор орын алған, көне дәуірлерден қазірге дейін қолданылып келе жатқан соқа мыңдаған жылдар бойы жетіле келе ертедегі қарапайым имек ағаштан осы заманғы күрделі ауыл шаурашылығы техникасына айналды.

Ежелгі қауымдар пішіні жағынан қазіргі құралдарға ұқсас кетпендер мен түзу ұшталған имек таяқ жерқазғыштарды жеуге жарамды тамырлар мен түйіндерді қопарып алуға пайдалана отырып, оны өгіз, бұқа, есек, ат сияқты үй жануарларына тіркеу идеясына, яғни алғашқы соқаның идеясына жетті.

Бірінші коммерциялық соқа 1730 жылы Англиялық Джозеф Фольямбенің роттердам соқасы есептелді. Ол мықты, әрі жеңіл және оның пайда болуына шотландиялық конструктор Джеймс Смолланың математикалық есептері қолданылды. 18 ғасырда Англияда алғаш рет америкалық өнертапқыш Чарльз Ньюболдтың шойыннан жасалған соқасы патенттелді. Алғашқы болаттан жасалған соқалар 19 ғасырда пайда болды. Болаттан жасалған соқаны америкалық ұста Джон Дир ойлап тапты, сөйтіп 1868 жылы DEER&Company компаниясының негізін қалады. 1837 жылы Дир құйылмалы болаттан жасалған соқасын саудаға шығарды. 1840 жылы Дир жылына 80-100 соқа шығарды, ал 1855 жылы оның фабрикасы 10000 астам соқаны сатты.

Өндірістік қатынастар жедел дамыған 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында қазақ тұрмысында жалпы Ресей империясының экономикасына Батыс Еуропа елдерінің әсерімен тараған “плуг” (неміс: pflug, ағылшын. plough) соқасы қолданысқа енді. Соқаның жетілдірілген әрі қымбат бұл түрін ауқатты қазақтар Брянск зауытынан, Ген, Сакк сияқты кәсіпкерлердің компанияларынан да сауданың түрлі әдістерімен алып отырды. Мұның ең тиімдісі көптүренді “плугтар” еді, бірақ бағасы қымбат болғандықтан, оны тек байлар алды. Кеңес өкіметі тұсында Октябрь революциясы зауыты ең қарапайым, бір корпусты атқа жегетін плугтарды шығарды. Алғашқы кеңес тракторы «Фордзон - Путиловец» шығарыла бастағанда зауыт өндірістің көп бөлігін тракторға арналған плугтарды шығарумен айналысты.

Алғашқы атқа тіркелетін соқа мұражайда құнды жәдігерлердің қатарында экспозицияда жасақталған. Сонымен қатар, алғашқы мақта егу құралы, культиватордың түр-түрі келген адамды қызықтырмай қоймайды. Бұл соқа Мақтарал кеңшарында «Фордзон» тракторы әкелінген уақытқа дейін қолданылған алғашқы жер өңдеу құралы болып келді. Совхозда 18 "Фордзон" тракторы болғанымен, олар сол кездің өзінде 6000 мың гектар жерді жыртуға күші жетпеді. Кеңшардың көптеген жерлері ат және өгіз күшінің көмегімен жүргізілді. 1925 жылы кеңшарда 252 ат пен осынша шамада өгіз болды.

1925 жылы айдалған жердің жартысы ат күшімен жасалса, бір жылдан соң 45,5 пайыз және 1927 жылы тек 12 пайыз ғана ат күшін пайдаланды. 1928 жылдан бастап жерді жырту толығымен машинаның көмегімен жүргізіле бастады.

1944 жылы кеңшардың 20 жылдығы тойланып, кеңшар ауыл шаруашылығы көрмесін ұйымдастырады. Осы көрмеден соң мұражай ашу жөнінде шешім қабылданады. Сол уақыттан бастап мұражайға жәдігерлер жинақтала бастады. Алғашқы қолданылған жер өңдеу құралдары мұражайда әлі күнге дейін өз құнын жоғалтпай, сақтаулы тұр.

Соқаның бұрандалы, жартылай бұрандалы, цилиндрлі, қайырмасыз, т.б. түрлері бар. Соқамен жер жыртудың үш тәсілі қолданылады:
1) Жер қыртысын аударып жырту. Бұл кезде бұрандалы не цилиндрлі соқамен ені 40 см жер қыртысын 180°-қа аударып жыртады. Бұл әдіс ауыр сазды әрі шымдалған жерлерде көбірек қолданылады. Себебі мұндай жыртудың артынан топырақты қосымша өңдеу қажет;
2) Жер қыртысын айыра жырту. Мұнда жер қыртысы бір-біріне 45 бұрышпен, 135° шамасына аударылады;
3) Шолақ түренді соқамен жырту. Бұл әдіспен жерді жыртқанда топырақтың үстіңгі тозаңданған қабатынан түрен мен пышақ 10 см тілген қыртыс қайырманың жәрдемімен арықтың түбіне түседі де, төменгі қабаты үстіне аударылады. Бұл әдіспен жыртылған жердің беті тегіс келеді және жер өңдеудің тырмалау, қопсыту сияқты жұмыс түрлерін жүргізу жеңіл болады. Қыртыс жақсы жентектелуі үшін ылғал топырақ біраз кеуіп, иленбейтін және соқаға жабыспайтын болған кезде жыртады. Жер жырту тереңдгі топырақ қабатының қалыңдығына, егілетін дақылдардың биологиялық ерекшелігіне, арамшөптің көптігіне, т. б. байланысты. Жер жырту тереңдігі 20 см-ге дейін болса, таяз жер жырту, 20 — 22 см — қалыпты жер жырту, 23 см-ден артық — терең жер жырту деп аталады. Жер жырту мерзімі ауа райына, топырақ құрамына және дақылды егіп-өсіру технологиясының ерекшелігіне байланысты белгіленеді. Жер ерте көктемде, жазда және сүдігер ретінде күзде жыртылады. Жыртылатын қабатты тереңдету үшін топырақ тереңдеткіштер қолданылады.

Кіші ғылыми қызметкер Саметова С.

Соқа

aika — Mon, 22 Dec 2014 05:56:20 GMT

Соқаның мыңжылдық тарихынан.

Кіші ғылыми қызметкер Саметова С.